Koreni mitskih bića: Kako su nastala najpoznatija čudovišta iz Homerove Odiseje

Kako su nastala čudovišta iz Odiseje

Antička književnost vekovima inspiriše stvaraoce širom sveta, a jedno od najpoznatijih dela evropske civilizacije svakako je Homerov spev nastao pre oko dve i po hiljade godina. Tokom dugog i mukotrpnog povratka junaka na rodno ostrvo Itaku, spev opisuje susrete sa neobičnim i opasnim bićima. Predstavnici kanibalskog plemena Lestringonaca, zastrašujući kiklop Polifem, kao i čuvene sirene, čine samo deo ove bogate galerije likova. Voditelj Tomi Trelavni u okviru kanala Hočelaga istražuje istorijsko i kulturno poreklo ovih fiktivnih nemani, ukazujući na to da su mnogi mitovi imali sopstveni razvojni put i pre nego što ih je antički pesnik uvrstio u svoje delo.

Fascinacija mitskim nemanima iz prošlosti proističe iz ljudske potrebe da se objasne nepoznate pojave u prirodi i društvu. U vreme kada nauka nije postojala u današnjem obliku, neobični nalazi i prirodne nepogode često su tumačeni kroz prizmu natprirodnih bića. Razumevanje načina na koji su drevni narodi doživljavali svet oko sebe pruža nam dragocen uvid u razvoj ljudske mašte, religijskih verovanja i najranijih oblika pripovedanja koji i danas oblikuju savremenu kulturu.

Prirodne pojave i drevni spomenici

Poreklo jednookog kiklopa duguje se zanimljivim hipotezama koje povezuju paleontologiju i drevnu vizuelnu umetnost. Jedna od teorija navodi da su fosilizovane lobanje slonova sa velikom centralnom nosnom šupljinom mogle poslužiti kao inspiracija za nastanak mita o biću sa jednim okom. Pored toga, pojam kiklopa mogao je nastati i kao simbolička inverzija očiju, gde je fizički izgled bio odraz inteligencije ili njenog nedostatka. Sa druge strane, džinovski Lestringonci svoje korene možda duguju kolosalnim kamenim statuama iz bronzanog doba koje su pronađene na ostrvu Sardiniji.

Prikaz sirena u antičkoj Grčkoj znatno se razlikovao od današnje predstave o lepim ženama sa ribljim repom. Drevni Grci su u preduzećanskom periodu ova bića zamišljali kao neobične krilate stvorove koji mornarima nude obećanja o skrivenom znanju. Istovremeno, opasnosti poput Skile i Haribde služile su kao personifikacija razornih prirodnih sila i konkretnih opasnosti koje su vrevale brodove u Mesinskom tesnacu. Na taj način, geografske prepreke i prirodne nepogode premošćene su kroz metaforičke priče o strašnim čudovištima.

Savremeni odjek antičkih alegorija

Pored toga što su uticala na razumevanje sveta u starom veku, ova mitska bića ostavila su dubok trag u savremenom rečniku i svakodnevnom govoru. Izraz koji opisuje neodoljivo iskušenje direktno je potekao od opasnog zova sirena, zbog kojeg je glavni junak morao da se veže za brodski jarbol. Slično tome, situacija u kojoj se neko nalazi između dve jednako opasne prepreke često se opisuje kao izbor između Skile i Haribde. Prepoznatljivost kiklopa i dalje je prisutna u opštoj kulturi, gde većina ljudi bez oklevanja identifikuje njegovu ključnu fizičku karakteristiku.

Univerzalne teme i odsustvo autorskih prava čine Homerov spev izuzetno privlačnim materijalom za filmske stvaraoce. Režiseri poput Kristofera Nolana i dalje pronalaze inspiraciju u pričama o savladavanju prepreka na putu do kuće. Iako je krajnji ishod junakovog putovanja opštepoznat, spektakularni prikazi fantastičnih bića nastavljaju da privlače publiku u bioskopske sale. Proučavanje porekla ovih mitskih likova podseća nas na neraskidivu vezu između drevne mitologije, ljudske prirode i moderne vizuelne umetnosti.

Izvor: Open Culture · Fotografija: Pexels / Tomas Williams (ilustracija)