Gračanica i Visoki Dečani: riznice fresaka pod zaštitom sveta
Dve zadužbine srpskih kraljeva iz 14. veka čuvaju hiljade kvadrata fresaka i spadaju u UNESCO svetsku baštinu. Šta ih čini jedinstvenim u celom pravoslavnom svetu.
Među srednjovekovnim srpskim manastirima posebno mesto zauzimaju Gračanica i Visoki Dečani, zadužbine kraljeva iz dinastije Nemanjića podignute u 14. veku. Zajedno sa Pećkom patrijaršijom i Bogorodicom Ljeviškom čine celinu koja je upisana na UNESCO listu svetske kulturne baštine.
Gračanica kralja Milutina
Gračanicu je oko 1321. godine podigao kralj Milutin, vladar koji je po predanju sagradio četrdeset zadužbina. Njena crkva, sa pet kupola koje se stepenasto uzdižu, smatra se vrhuncem vizantijske arhitekture svog doba: građevina deluje kao da raste iz zemlje ka nebu. Unutrašnjost je oslikana freskama izuzetne lepote, među kojima je i čuveni portret samog kralja Milutina sa modelom crkve u rukama.
Visoki Dečani
Manastir Visoke Dečane podigao je kralj Stefan Dečanski, a dovršio car Dušan sredinom 14. veka. Njegova crkva je najveća sačuvana srednjovekovna crkva na Balkanu, građena od belog i ružičastog mermera, a u njoj je sačuvano više od hiljadu kompozicija fresaka, najveća sačuvana galerija vizantijskog slikarstva na jednom mestu na svetu. U manastiru počivaju mošti Svetog kralja Stefana Dečanskog.
Oba manastira su živa monaška središta i mesta neprekинутog bogosluženja. Za istoričare umetnosti, ovo su učionice bez premca; za poklonike, mesta molitve stara sedam vekova; a za svakog putnika, dokaz koliko visoko je srpska kultura umela da dosegne.
