Kako je monumentalno delo u Biškeku ostalo bez svojih bronzanih portreta

Nastanak i nestanak nacionalnog blaga

Tokom devedesetih godina prošlog veka, tačnije 1995. godine, umetnik Turgunbaj Sadikov završio je impozantnu betonsku skulpturu koja podseća na ukrštanje stabla drveta, oblaka i urbane siluete. Nalazi se na zapadnom kraju Avenije Čuj, a njena prvobitna namena bila je da slavi intelektualnu elitu novoosnovane države. Svaki od rđasto-crvenih betonskih blokova krasio je bista u prirodnoj veličini koja je prikazivala istaknute pisce, pesnike, lekare i naučnike. Pored svake figure nalazila se mala mesingana pločica sa imenom poput Aitmatova, Sydykbekova ili Umetalieva, koja je služila kao trajni podsetnik na temelje moderne nacije.

Međutim, političke i ekonomske promene donele su nove izazove, pa su vredne skulpture počele misteriozno da nestaju jedna za drugom. Pretpostavlja se da su bronzani odlivci završili u starom gvožđu zbog ekonomske krize koja je potresala region u tom periodu. Umesto stalne zamene ukradenih umetnina, autor je doneo odluku da ukloni i preostale figure. Od tada prazne niše stoje kao nemi svedoci vremena, dok mesingane pločice sa imenima i dalje stoje na krajevima betonskih blokova, osvetljene kasnopopodnevnim suncem dok se deca igraju u podnožju.

Simbolična obnova i savremeno sećanje

Godine 2016. umetnik Bred Dauni je u saradnji sa lokalnim istraživačkim timom pokrenuo projekat koji je na jedinstven način udahnuo novi život ovom napuštenom spomeniku. Istraživači su uspeli da utvrde ko je sve bio originalno predstavljen na betonskoj konstrukciji, nakon čega su pronašli savremene kirgiske stručnjake koji rade u istim oblastima kao i nekadašnje znamenite ličnosti. Fotografisali su ove savremene profesionalce kako stoje u praznim nišama, čime je ostvarena privremena i dirljiva simbioza između prošlosti i sadašnjosti.

Ova intervencija pokazala je kako kulturna baština može da se transformiše i nastavi da živi kroz nove generacije, čak i kada originalni fizički elementi nestanu. Spomenik danas funkcioniše na potpuno drugačiji način, privlačeći retke prolaznike i posmatrače koji zastanu da pročitaju imena na pločicama. Dok fontane rade u pozadini, a biciklisti kruže oko baze ove neobične betonske strukture, priča o znamenitim ličnostima Kirgistana opstaje kroz sećanje i savremene umetničke poduhvate.

Izvor: Atlas Obscura · Fotografija: Pexels / Freepik (ilustracija)