Povratak zaboravljene reke: Kako Pariz vraća prirodne vodotokove u grad

Oživljavanje zaboravljenog pariskog vodotoka

Svetske metropole se sve češće suočavaju sa izazovima klimatskih promena i visokim letnjim temperaturama, zbog čega urbanisti traže inovativna ekološka rešenja. U glavnom gradu Francuske, odgovor na ove izazove pronađen je u povratku prirodi i ponovnom otkrivanju vode koja je decenijama bila skrivena pod betonom. Pariz uspešno sprovodi projekat otkrivanja svoje druge reke, Bjevr, koja ponovo teče površinom nakon više od čitavog veka provedenog u podzemnim kanalima. Ovi poduhvati pokazuju kako savremeni gradovi mogu iskoristiti svoju istorijsku infrastrukturu radi stvaranja prijatnijeg životnog okruženja.

Ova reka, koja se prostire u dužini od trideset i šest kilometara od svog izvora u mestu Gijankur u departmanu Ivelin pa sve do ušća u Senu, decenijama je bila potpuno nevidljiva za prolaznike. Zbog industrijskog zagađenja i brige za javno zdravlje, pariske vlasti su do 1912. godine prekrile njen tok u samom centru i integrisale ga u kanalizacioni sistem, dok je preostali deo izvan jezgra zatvoren do 1935. godine. Danas se situacija dramatično menja, pa se na mestima poput predgrađa Al-le-Roz ponovo formiraju zelene oaze duž rečnih obala. Postepeno oslobađanje rečnog korita pruža stanovnicima preko potrebna mesta za odmor i smanjenje efekta urbanih toplotnih ostrva.

Stručnjaci ističu da revitalizacija vodenih površina ima višestruki značaj za gradsko stanovništvo i ekosistem. Erve Kardinal navodi da reka Bjevr ima izuzetnu vrednost u svojoj lepoti, pružajući dragocen zeleni prostor koji deluje kao prirodni centar za rashlađivanje. Slično mišljenje deli i Dan Ler, zamenik gradonačelnika Pariza zadužen za ekološku tranziciju, klimatski plan, vodu i energetiku, koji je naglasio da je obnova ove reke duboko ekološki projekat usmeren na prilagođavanje grada klimatskim promenama. Otvaranje podzemnih vodotokova pomaže i u smanjenju rizika od poplava, dok istovremeno obnavlja lokalni biodiverzitet.

Od industrijskog kanala do kulturnog simbola

Istorija Bjevra je tesno povezana sa razvojem same francuske prestonice i njenim privrednim napretkom tokom vekova. Pretpostavlja se da ime reke potiče od keltske reči za dabrove koji su nekada nastanjivali njene obale. Još u srednjem veku, monasi su isušivali močvarna područja i preusmeravali vodu kako bi navodnjavali svoje bašte. Kasnije, tokom industrijske revolucije, njene vode bez krečnjaka privukle su brojne štavionice, bojadžije i perionice, čime je reka postala ključni pokretač lokalne ekonomije. Rafael Morera, stručnjak za istoriju ove reke i kodirektor Nacionalnog centra za istorijska istraživanja, napominje da je Bjevr bila od izuzetnog značaja za parisku privredu tog doba.

Pored privrednog značaja, Bjevr je ostavila dubok trag u francuskoj kulturi i umetnosti. Njene živopisne obale ovekovečio je pionir fotografije Ežen Atže, dok su je u svojim književnim delima pominjali Fransoa Rable i Viktor Igo u čuvenom romanu Jadnici. Međutim, prekomerna industrijska eksploatacija pretvorila je nekada bistru reku u kanal otvorenog tipa, što je na kraju dovelo do njenog potpunog zatvaranja pod beton. Morera primećuje da je reka na izvestan način bila uklonjena i zaboravljena kao da je sama bila kriva za zagađenje koje su uzrokovali ljudi.

Promena svesti o važnosti očuvanja prirodnih resursa započela je osamdesetih godina prošlog veka zahvaljujući građanskim inicijativama. Sve veći pritisak javnosti i aktivista podstakao je državne organe da promene pristup upravljanju vodama. Evropska direktiva o vodama iz 2000. godine i francuski nacionalni zakon iz 2006. godine zvanično su postavili obnovu reka kao jedan od ključnih prioriteta. Danas, zahvaljujući ovim vizionarskim merama, ribe, ptice i leptiri ponovo se vraćaju na obale Bjevra, pokazujući kako se priroda brzo oporavlja kada joj se pruži prilika.

Izvor: Reasons to be Cheerful · Fotografija: Pexels / Serhii Kovalov (ilustracija)