Sveti Sava: princ koji je izabrao monaštvo i prosvetio narod
Rastko Nemanjić je mogao biti vladar, a izabrao je Svetu Goru. Kao Sveti Sava postao je prvi srpski arhiepiskop, tvorac srpske crkve i školstva, čovek od koga počinje srpska pismenost.
Malo je ličnosti koje su jedan narod obeležile kao Sveti Sava srpski. Rođen kao Rastko Nemanjić, najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, imao je pred sobom presto i vlast, a kao mladić je izabrao drugi put: otišao je na Svetu Goru i zamonašio se pod imenom Sava.
Hilandar i povratak među narod
Sa ocem, koji se u međuvremenu i sam zamonašio kao Simeon, Sava je 1198. godine obnovio zapusteli manastir Hilandar, koji je postao rasadnik srpske duhovnosti i pismenosti. U Hilandaru i Studenici nastali su prvi srpski književni tekstovi, među njima i Savino žitije oca, jedno od prvih dela srpske književnosti.
Godine 1219. Sava je izdejstvovao samostalnost, autokefalnost, srpske crkve i postao njen prvi arhiepiskop. Time je srpski narod dobio crkvu na svom jeziku i sa svojim episkopima, a država duhovni oslonac. Sava je pisao zakone, među njima Zakonopravilo (Krmčiju), prvi pravni zbornik kod Srba, osnivao škole i bolnice pri manastirima i mirio zavađenu braću na presto.
Zašto ga pamtimo kao prosvetitelja
Sveti Sava je umro 1236. godine u Trnovu, u današnjoj Bugarskoj, vraćajući se sa hodočašća. Njegov praznik, Savindan, slavi se 27. januara kao školarska slava: pesma „Uskliknimo s ljubavlju" i danas se peva u školama. Kult Svetog Save bio je toliko snažan da su njegove mošti 1594. godine spaljene na Vračaru, na mestu gde danas stoji Hram Svetog Save, jedna od najvećih pravoslavnih crkava na svetu.
Priča o Svetom Savi je priča o tome da se narod ne gradi samo mačem i državom, nego knjigom, školom i verom.
