Zvuci antičkog sveta: Kako su u originalu pevani Homerovi epovi

Od usmene tradicije do pisane reči

Antička Grčka ostavila je neizbrisiv trag u temelju zapadne civilizacije, a njeno književno nasleđe često se posmatra kroz prizmu pisanih tekstova. Međutim, pre nego što je pismo postalo široko rasprostranjeno među Helenima, poezija je primarno živela u zvučnom obliku. Pesnici tog doba nisu samo recitovali stihove, već su priče pevali pred publikom na vladarskim dvorovima i tokom javnih svečanosti. Koristeći prepoznatljivi ritam od šest udara, vešti izvođači su mogli da improvizuju čitave epove ukoliko su dobro poznavali osnovnu radnju priče.

Pitanje samog autorstva nad epovima o Troji i dalekim putovanjima ostaje jedno od najzanimljivijih u istoriji književnosti. Nije sasvim izvesno da li je Homer bio pojedinačni pisar ili se iza tog imena krije grupa pesnika čija su dela sakupljena u jedinstvenu celinu. Bez obzira na to koja je teorija tačna, nesporno je da su predanja o junacima poput Odiseja, Ahila i Hektora prvobitno postojala kao muzička izvođenja koja su slušaoci prenosili generacijama.

Muzička rekonstrukcija drevne melodije

Zahvaljujući savremenim naučnim istraživanjima, danas imamo priliku da se približimo zvuku koji je zabavljao antičke slušaoce. Austrijski naučnici Georg Danek sa Univerziteta u Beču i Štefan Hagel sa Austrijske akademije nauka razvili su posebnu metodu izvođenja Homerovih epova. Njihov rad se ne zasniva na pokušaju da se obnovi tačna fiksirana melodija, već na razumevanju tehnike kojom su se drevni pevači služili kako bi prilagodili melodijska pravila zahtevima svakog pojedinačnog stiha.

Prilikom izvođenja primenjivan je žičani instrument sa četiri žice sličan liri, poznat pod nazivom forminks. Homerov pevač je stvarao melodiju u isto vreme kada je improvizovao i sam tekst, čineći svako izvođenje potpuno jedinstvenim događajem. Istraživački par je uspeo da rekonstruiše deo iz osme knjige Odiseje, tačnije stihove od 267. do 366. reda, u kojima lik Demodok peva o ljubavi između boga rata Areja i boginje lepote Afrodite.

Značaj za razumevanje antičkog nasleđa

Razumevanje antičke poezije predstavlja izazov za savremenog čoveka, slično kao što i arhaični jezik Šekspirovih drama zahteva dodatni trud slušalaca i naučnika. Iako se stihovi iz daleke prošlosti danas doživljavaju kao spomenici ljudske kulture, u svom izvornom obliku oni su bili neraskidivo povezani sa muzičkom umetnošću. Bez poznavanja starogrčkog jezika šira publika ne može u potpunosti razumeti doslovno značenje pesme, ali muzička rekonstrukcija omogućava direktan doživljaj atmosfere koja je vladala u antičko doba.

Ovakvi naučni poduhvati osvetljavaju prostranstva kulturne istorije i podsećaju na usmenu prirodu prvih književnih remek-dela. Spajajući lingvistiku, muzikologiju i istorijska istraživanja, savremeni autori pružaju novu dimenziju razumevanju Homerovih spevova. Time se drevna epika iznova potvrđuje kao živa baština koja i posle više milenijuma uspeva da inspiriše i privuče pažnju svetske javnosti.

Izvor: Open Culture · Fotografija: Pexels / Abdulrhman Alkady (ilustracija)